هنر کیمیا کردن خاک
هادی کیکاووسی
جری پولاک آرتیست چکتبار وقتی اولینبار جزیرهی هرمز را میبیند میگوید: «اگر خداوند همهی دنیا را رنگ کرده باشد، آخرسر به جزیرهی هرمز آمده و پالت رنگش را اینجا گذاشته است». در تاریخ هزارسالهی هرمز بسیاری هستند که جزیره آنان را مرعوب این پالت کرده است. مارکوپولوی ونیزی و آلبوکرک دریاسالار پرتغالی و قشون کمپانی هندشرقی از معروفترین مسخشدگان این جزیرهی اسرارآمیزند.
روزگار در خیابان قوامالسلطنه
وفا بهمنی
راهی که از خیابان مریضخانه (امام خمینی فعلی) تا باغ جناب امینالسلطان (سفارت فعلی روسیه) کشیده بودند بعدها به احترام احمد قوام خیابان قوامالسلطنه نامیده شد و بعدتر تا کنون به ضدیت با قوام به سی تیر تغییر نام پیدا کرد. سی تیر یکی از دیدنیترین خیابانهای تهران است. ابتدای خیابان موزهی ایران باستان است با معماری ملهم از طاق کسری. همیشه دیدنی و پر بازدید.
عزت تحمیلی
طرح از شاهرخ حیدری
زنان کارگردان عرب، دشواری زن بودن را ثبت میکنند
فرناز سیفی
اکتبر هرسال، شهر واشنگتن دیسی، میزبان جشنوارهی فیلمی با عنوان «شبهای عرب» است. فیلمهای کوتاه و بلند، داستانی و مستند، از کشورهای مختلف عرب در ۲ هفته نمایش داده میشود و گاه کارگردانهای بعضی از فیلمها برای جلسهی پرسش و پاسخ با شرکتکنندگان در برنامه حضور پیدا میکنند.
پسرم میپرسید پس مردم کجا بودند؟
در گفتکو با محمد حیدری
در آستانهی بیستمین سالگرد قتلهای سیاسی آذرماه ۱۳۷۷ که بعدها به قتلهای زنجیرهای معروف شد، پرستو فروهر ساعات و روزهای بعد از قتل پدر و مادرش، داریوش و پروانه فروهر را به یاد میآورد، و تجربههای خود را از ماهها و سالها پیگیری حقوقی و دادخواهی در ایران روایت میکند.
آیا میتوان جزماندیشان را ترغیب کرد؟
علیرضا اشراقی
اوضاع ایران و آمریکا شباهت جالبی دارد: هر دو کشور در مخمصهای گفتمانی گرفتار شدهاند؛ بحثهای داغی در سپهر عمومی بر سر مسائل ریز و درشت در جریان است اما مسائل مورد مناقشه حل نمیشوند، روی هم تلنبار میشوند و به تعدادشان افزوده میشود. انگار که در بحث – به خصوص وقتی که پای ایمان راسخ در میان است - پیش نمیرویم، تنها فرو میرویم. وضعیت آچمز به استیصال میانجامد. درماندگی و ناتوانی از پیش بردن بحث کلافهکننده است و به نفرت و خشونت دامن میزند.
چرا پاپ به فیلسوف تلفن زد؟
سانتیاگو زابالا
تابستان امسال، در جریان جام جهانی، با برخی از دوستان برای تماشای یکی از مسابقههای فوتبال به خانهی جیانی واتیمو، فیلسوف ایتالیایی و عضو سابق پارلمان اروپا، در تورین رفتیم. به محض این که تیممان عقب افتاد واتیمو گفت: «راستی یادم رفت بگویم که پاپ دیروز به من زنگ زد.»
یادی از احمد میرعلایی
رضا فرخفال
بیست و سه سال پیش در اوایل آبانماه جسد احمد میرعلایی در یکی از خیابانهای اصفهان پیدا شد. این نویسنده و روشنفکر سرشناس با ترجمهی آثار نویسندگان بزرگی همچون بورخس، میلان کوندرا، اکتاویو پاز، گراهام گرین و ویلیام گولدینگ برای نخستین بار فارسیزبانان را با آنها آشنا کرد. احمد میرعلایی را یکی از نخستین قربانیان قتلهای معروف به زنجیرهای میدانند.
کفاشهایی که در تصویر میمانند
وفا بهمنی
هر کدام از خیابانهای تهران پر از مردمی است که از گوشه و کنار ایران، از شهرهای کوچک آمدهاند بساطی پهن کردهاند و مشغول کسب و کارند. میتوان اسم شهرهای کوچک زیادی را از دستفروشهای تهران و مهاجرانی که در گوشه و کنارش کار میکنند یاد گرفت.
افسانهی آزادی
یووال نوح هراری
آیا دانشوران باید همیشه حقیقت را بیان کنند، حتی اگر این کار به ضرر همسازی اجتماعی باشد؟ آیا باید دروغ را افشا کرد، حتی اگر این دروغ مایهی دوام نظم اجتماعی باشد؟ وقتی کتاب جدیدم، 21 درس برای قرن بیست و یکم، را مینوشتم، در مورد لیبرالیسم با همین مشکل دست و پنجه نرم میکردم.
زنان و دختران ایزدی: شاهدان فراموشنشدهی جنایت
امید رضایی
دادستانیِ آلمان تاکنون دو حکم بازداشت بینالمللی برای جنایتکاران داعش که در آزار جنسی دختران و زنان سنجاری دست داشتهاند صادر کرده است. این احکام محصول تحقیقات گستردهی دادستانی از زنانی است که حاضر شدهاند در مورد آنچه بر سرشان آمده شهادت بدهند.
آیا هوش مصنوعی عواطف ما را کنترل خواهد کرد؟
پولینا آرونسون و جودیت دوپورتِیل
هوش مصنوعی دیگر فقط به این کار نمیآید که سریعترین مسیر رانندگی از لندن به بخارست را محاسبه کند یا در شطرنج از گری کاسپاروف جلو بزند. هوش مصنوعی وارد مرحلهی دیگری شده است، مرحلهی عواطف مصنوعی. حالا آدمهای زیادی هر روز در مورد احساساتشان- چه خوب چه بد- جملاتی خطاب به همدمهای دیجیتالی خود میگویند. مثلاً: «سیری، من احساس تنهایی میکنم».
پلاستیک، شکارچی خاموش
ذرات ریز پلاستیکی که در طبیعت تقریباً تجزیهناپذیر و نابودنشدنیاند وارد چرخهی غذایی حیوانات در دریا شده است و این آلودگی پلاستیکی سالانه باعث مرگ میلیونها پرنده و پستاندار دریایی میشود.
طرح از شاهرخ حیدری
در جستجوی جانهای از دست رفته
رسول بابکری
من پروست را بسیار دوست داشتم. در جوانی گمان میکردم شبیه او هستم. بیشتر عمر معلم بودم و در جایی زندگی کردم که کسی پروست را نمیشناخت. اگرچه کسی برای گفتگو دربارهی پروست نبود، او گویی در چشمهای من نشسته بود. تصویر یگانهی من از معلمی هم به یک روز جهنمی باز میگردد. کمتر از یک ماه از شروع مدرسه میگذشت...
آیا رشد اقتصادی نوعی توهم است؟
اَدَم توز
چرا شاخصهای مرسوم رشد اقتصادی از جمله تولید ناخالص داخلی، تنها بخش محدودی از واقعیت را نشان میدهد؟ ادم توز، استاد تاریخ دانشگاه کلمبیا در آمریکا، در این مقاله به این پرسش پاسخ میدهد.
شاعری که چهرهاش پیدا نیست
اَمبِر ویلکینسون و فیلیپ یِدیک
حصه هلال، شاعر چهل و سه سالهی اهل عربستان سعودی که روبنده بر چهره دارد، به لطف سرودن اشعاری در مخالفت با تروریسم و بنیادگرایان مسلمان شهرت یافته است. مستند «شاعره»، که به زندگی این شاعر خودآموختهی بادیهنشینتبار میپردازد، در جشنوارههایی نظیر لوکارنو و جشنوارهی جهانی فیلمهای مستند در آمستردام نمایش داده شده است. آنچه در ادامه میخوانید نقدی بر این فیلم و گفتوگویی با یکی از دو کارگردان آن است.
فروپاشی جهانیگرایی و بازگشت ملیگرایی
جان رالستون سال
آیا نظریهی جهانی شدن رو به افول دارد؟ زمینهی شکلگیری این نظریه چه بوده است و اکنون تا چه حد اعتبار دارد؟
از شاهآباد تا جمهوری
حمیدرضا گودرزی
تا چند سال پیش تقریباً در همه محلهها یک کتابفروشی کوچک پیدا میشد. تعدادی کتاب مخصوص نوجوانان مثل آثار ژول ورن، تعدادی رمان داغ عاشقانه، تعدادی کتاب حلالمسائل و محدودهای کمتنوع از اقسام دفتر مشق و لوازمالتحریر کل موجودی آن کتابفروشیها را تشکیل میداد. اما تعدادشان روزبهروز کمتر و کمتر شد.
وقتی کاتولیکها مدرنیته را پذیرفتند
سارا شورتال
در دههی ۱۹۲۰، ستارهی بخت و اقبال ژاک ماریتن در آسمان فلسفهی کاتولیک در حال اوج گرفتن بود. مثل بسیاری از کاتولیکهای آن دوره، او دنیای مدرن را چندان نمیپسندید. ماریتن در کتابی که در سال ۱۹۲۲ نوشت و به درستی آن را ضد مدرن نام نهاد، به «لیبرالیسم، آمریکاگرایی و مدرنیسم» و «اصول اعتقادیِ "پیشرفت ضروری" و "خوشبینی انسانگرایانه"» حمله کرد.
رادیکالیسم انقلابی هلن کلر
فرناز سیفی
هلن کلر نویسندهای بود نابینا و ناشنوا و بهرغم دشواریهای بسیار توانست خواندن، نوشتن و صحبت کردن بیاموزد، بنویسد و به نمادی از اراده تبدیل شد. این روایت غالب از هلن کلر است. اما او تا زمانی که زنده بود سعی داشت با این تصویر تکبعدی و «اسطورهی موفقیت شخصی» که رسانهها از او میساختند، مبارزه کند.
چگونه خرپولها کشورهای خود را غارت میکنند؟
سایمون کوپر
در یکی از روزهای سال 1992، در دوران سقوط قیمت خانههای لندن، یک بازرگان اهل اتحاد جماهیر شوروی سابق، وارد یک بنگاه معاملات ملکی در محلهی کنزینگتون شد. او، و دو نفر شریک تجاری همراهش، هر کدام به صورت نقد، خانههایی به قیمت 200 تا 320 هزار پوند خریدند.
سیمای دختران شین آباد؛ دستانی که میتوانستند کاری کنند
غزل صدر
دختران شینآباد، دختران دانشآموز روستای شینآباد، که نزدیک به شش سال پیش آتشسوزی مهیبی زندگیهایشان را زیر و رو کرد، دختران نوجوانی شدهاند که هنوز جراحات و رنج آن حادثه را با خود حمل میکنند.
